“TASHKENT MODERNISM XX/XXI”: TASHABBUS

O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi tashabbusi asosida 2021-yilda poytaxtning 1960-1980-yillardagi modernistik arxitekturasini hujjatlashtirish, o‘rganish va saqlab qolish maqsadida “Tashkent Modernism XX/XXI” tadqiqot bosqichi boshlandi.

Toshkent shahar landshafti rivojlanishda davom etar ekan, bu binolarning ko‘pchiligi hali tizimli ravishda o‘rganilmagan va shahar me’moriy merosining bir qismi sifatida tan olinmagan edi. Tashabbus arxitektorlar, tadqiqotchilar, tarixchilar va fotosuratchilardan iborat xalqaro jamoani hujjatlashtirish va tadqiqot o‘tkazishning keng qamrovli dasturini amalga oshirish, modernistik tamoyillarni mahalliy hunarmandchilik, geometrik an’analar va iqlimga mos dizayn bilan uyg‘unlashtirgan me’morchilikni tadqiq etish uchun birlashtirdi.

Tadqiqot Ekaterina Golovatyuk tomonidan asos solingan Milandagi “GRACE” arxitektura studiyasi tomonidan muvofiqlashtirilgan bo‘lib, Milan politexnika universitetining Arxitektura va urbanistika fakulteti, “Laboratorio Permanente”, arxitektura tarixchisi Boris Chuxovich va maxsus buyurtma asosida olingan fotosuratlari loyiha arxivining bir qismi bo‘lgan fotosuratchi Armin Linke tomonidan amalga oshirildi. Loyiha, shuningdek, arxitektor Rem Koolhaas va marhum arxitektura tarixchisi Jan-Lui Koenning qo‘llab-quvvatlashi va intellektual hissalaridan foydalangan. Jamoa Toshkent shahridagi 24 ta modernizm binosini o‘rganib, ularning uzoq muddatli saqlanishini ta’minlash maqsadida tarixiy tadqiqotlar, me’moriy hujjatlar, texnik baholashlar va holat tekshiruvlarini o‘z ichiga olgan batafsil qurilish hujjatlarini tayyorladi.

Tadqiqot Toshkent shahrining YUNESKO Butunjahon merosi nominatsiyasiga asos bo‘ldi. 2025-yil yanvar oyida taqdim etilgan nominatsiyaga 16 ta bino kiritilgan bo‘lsa, 2026-yil iyul oyida 10 ta bino YUNESKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritildi - bu Markaziy Osiyoda ushbu e’tirofga sazovor bo‘lgan birinchi modernistik arxitektura hisoblanadi. Jamg‘arma raisi Gayane Umerova ta’kidlaganidek, tashabbus “kelajak avlodlar hayotini boyitadigan madaniy merosni yaratishga qaratilgan”.

“Tashkent Modernism XX/XXI” ikkita bir-birini to‘ldiruvchi nashrda hujjatlashtirilgan.

Lars Müller nashriyoti tomonidan nashr etilgan “Tashkent Modernism XX/XXI” loyihaning ko‘p yillik tadqiqotlari natijalarini taqdim etadi. Boris Chuxovich, Davide Del Kurto va Yekaterina Golovatyuk tomonidan tahrirlangan ushbu jild asl tadqiqotlar, arxiv materiallari, insholar, vizual hujjatlar va batafsil qurilish monografiyalarini o‘zida jamlagan bo‘lib, Toshkentning modernistik me’moriy merosi va uning konservatsiyasi haqida keng qamrovli ma’lumot beradi.

“Rizzoli New York” nashriyoti tomonidan nashr etilgan “Toshkent: modernizm poytaxti” kitobi xuddi shu asar majmuasiga vizual nuqtai nazarni taqdim etadi. Karel Balasning fotosuratlari va Beatris Grenyening matni bilan taqdim etilgan kitobda yangi buyurtma asosida suratga olingan 24 ta diqqatga sazovor bino o‘rganilib, zamonaviy Toshkentning o‘ziga xos me’moriy qiyofasi yoritilgan.