"Xalqlar do‘stligi" saroyi

Saroy muayyan sovet dasturiy turiga tegishli: kommunistik partiya syezdlari uchun kongress zali va yirik vakillik marosimlari va chiqishlari uchun konsert zali funksiyalarini birlashtirgan bino. Me’mor M.Posoxin tomonidan loyihalashtirilgan va 1961-yilda qurilgan Kreml syezdlar saroyi ushbu inshootning namunasi bo‘lib xizmat qilgan. O‘sha kezlardagi oxirgi 20 yillar ichida ko‘plab sovet poytaxtlari sovet hokimiyatini ifodalovchi, simmetriyasi, monumental ko‘lami, boy bezaklari va turli darajadagi yopiqligi bilan ajralib turadigan shunga o‘xshash binolarni quradilar. 1970-yilda, V.I. Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan Olma-ota 1971-yilda SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lgan “Lenin” saroyini quradi. Toshkentdagi “Xalqlar do‘stligi” saroyi – Olma-ota bilan O‘rta Osiyoda birinchilik uchun raqobatlashadigan shahar – o‘zidan oldingi saroydan ko‘lami jihatidan o‘zib ketishi lozim bo‘lgan: uning tomosha zali Olma-otadagi saroydagi 3000 o‘ringa nisbatan 4100 o‘ringa mo‘ljallangan.

Bino shaharning shimoldan janubga yo‘nalgan asosiy markazi – Furqat ko‘chasining janubiy tarmog‘ini egallagan bo‘lib, uning qarama-qarshi shimoliy uchi Toshkent davlat sirki hisoblanadi. Saroy maydonning ichkarisida joylashgan bo‘lib, podiumga ko‘tarilgan va Furqat ko‘chasiga to‘g‘ri keladigan “Xalqlar do‘stligi” maydonining markaziy o‘qiga yo‘naltirilgan simmetrik rejaga ega. Saroy fasadi turli o‘lchamdagi panjarasimon quyoshdan himoyalovchi ekranlar yordamida turli darajadagi shaffoflik bilan tovlanadi. Binoni yakunlovchi uyali elementlar islomiy muqarnaslarga ishora qiladi, fasadning pastki qismini esa panjarasimon elementlar to‘sib turadi. Yig‘ma temir-beton va oynalarning keng va takroriy qo‘llanilishi aniq modernizm mantig‘iga ishora qiladi.

Interyer o‘zining ko‘lami va o‘sha davrdagi aksariyat jamoat binolariga xos bo‘lmagan dekorativ bezaklari bilan kishini hayratda qoldiradi. 16 metr balandlikdagi foye uch qavatli ta’sirchan makonni tashkil etadi. Pardozlash materiallarining puxta tanlanishi – pol qoplamalari, devor qoplamalari, shiftlar, eshiklar, tutqichlar, mahobatli qandillar va makonni bezovchi badiiy asarlar ulkanlikka intilishni aks ettiradi hamda binoning betakrorligini belgilaydi. 4100 o‘rinli katta kongress-konsert zali ham o‘ziga xos yechimi bilan ajralib turadi.

“Xalqlar do‘stligi” saroyi Toshkentdagi yirik milliy va xalqaro tadbirlar o‘tkaziladigan maydon bo‘lib, binoga muntazam texnik xizmat ko‘rsatilishini ta’minlaydi. 1981-yilda ochilganidan buyon 2018-yilda fasadni tiklash va umumiy interyerni yangilashdan tashqari, hech qanday kapital rekonstruksiya qilinmagan. “Xalqlar do‘stligi” maydonining asosiy xususiyatlari va uning bino bilan fazoviy bog‘liqligi saqlab qolingan. Saroyni Toshkent davlat sirki bilan vizual va jismoniy bog‘laydigan Furqat ko‘chasining o‘qi bilan uzviylikni ta’minlash uchun shimoldan janubga yo‘nalish saqlab qolingan. 2019-yilda bino yodgorlik sifatida davlat muhofazasiga olingan, unga nisbatan hech qanday xavf-xatar aniqlanmagan.