"Sharq" nashriyot-matbaa ijodiy uyi

Nashriyot binosi O‘zbekiston poytaxtidagi “erish davri estetikasi” bilan ajralib turadigan so‘nggi binolardan biriga aylandi. Yaqin atrofdagi sobiq Lenin muzeyi bilan birgalikda ushbu 16 qavatli nashriyot binosi Toshkent modernizmining ramziy timsolini shakllantirdi.

1974-yilda Richard Bleze boshchiligida qurilgan sobiq O‘zbekiston KP MQ nashriyotining tahririyat binosi sobiq ittifoqdagi bosmaxonalarning butunlay sodda va xolis me’morchiligi muhitida alohida ajralib turardi. Ushbu bino, 1960 – 70-yillar boshidagi binolar orasida eng ko‘p darajada, oldingi o‘n yillikning futurizm ruhidagi g‘oyalar, shuningdek, 1920 – 30-yillardagi me’morchilik sinovlari izlarini o‘zida mujassam etgan. Bleze uchun mumkin bo‘lgan ilhom manbalari aka-uka Vesninlarning “Leningradskaya pravda” konstruktiviz ruhidagi pavilonni ham, 1930-yillardagi italyan ratsionalizmi me’morchiligini ham o‘z ichiga olishi mumkin.

Loyihaning tushuntirish xatida Nashriyot binosi nafaqat “respublika jurnalistikasining asosiy markazi”, balki “axborot tezligi va dolzarbligi ramzi”, “zamonaviy hayotning sur’ati ramzi” sifatida ham ta’riflangan”. U jurnalistlar boshqa tahririyatdagi hamkasblari bilan muloqot qilishlari mumkin bo‘lgan media maskan sifatida yaratilgan.

Nashriyot binosining o‘ziga xos xususiyati to‘rt rangdagi harakatlanuvchi yorug‘lik reklamasi edi. Ko‘p qavatli bino ustiga O‘zbekiston telegraf agentligining zanglamaydigan po‘latdan yasalgan teletayp antennasi o‘rnatildi. Lift shaxtasini toj qilib turgan parallelepipedga yangi shahar soati o‘rnatildi.

Binoning tik (vertikal) rejasida alohida tahririyatlarning umumiy joylari va xonalari aniq hududlarga ajratilgan. Umumiy joylar dastlabki uchinchi va o‘n oltinchi qavatlarni egallagan. Oxirgi qavatida 40 – 50 ming jild kitob sig‘imiga ega kutubxona, 50 oʻrinli yarim doira shaklidagi majlislar zali va 140 oʻrinli toʻrtburchak shaklidagi majlislar zali mavjud edi. Erkin rejalashtirilgan maydonda turli tahririyatlar xodimlari o‘rtasida bepul muloqot qilish uchun bufet va bir nechta dam olish joylari ham joylashgan.

Ikkinchi va uchinchi qavatlarda sobiq O‘zbekiston KP MQ nashriyoti direksiyasi va ma’muriyati joylashgan edi. Qolgan qavatlarda gazeta va jurnallar tahririyatlari joylashgan. Tahririyatlarning kattaligi va soniga qarab, ularga bir qavat, bir qanot yoki bir nechta xonalar ajratilishi mumkin bo‘lgan. Binoning konstruktiv asosi bo‘lib xizmat qilgan metall ramka tahririyatlarning ehtiyojlariga qarab bo‘linish devorlarini joylashtirishni o‘zgartirishga imkon berdi. Binoning texnik xizmatlari va yoritgichli “gazeta-reklama” 17-qavatda, muhandislik xonalari esa ikki yerto‘lada joylashgan edi.

Toshkent me’morchiligi jamoatchiligi Nashriyot binosi qurilishini yuqori baholadi. Biroq, qoplama ishlarining sifatsizligi sababli, G‘ozg‘on marmaridan yasalgan marmar plitkalar juda tez – 1980-yillarning o‘rtalaridan boshlab, zinapoya va lift shaxtasining hajmli tekisliklaridan boshlab yorilib, parchalana boshladi. 2012-yilda bajarilgan rekonstruksiya ishlari natijasida bir qator muhim unsurlar (masalan, soat ostidagi bezak kamari) yo‘qotildi. Inshootning devorlari keramik plitalar va alyumin kompozit panellar bilan qoplandi. Ilgari devor tekisligida erkin joylashgan soat millari va bo‘lmalari qora ramka bilan o‘ralgan bo‘lib, binoning bu ajoyib unsurini o‘zining asl nafisligi va soddaligidan mahrum qildi. 2020-yillarning boshidan buyon majmuaning ichki qismi (interyeri) to‘liq qayta qurildi. Shunday qilib, bugungi kunda mavjud bo‘lgan tuzilmani sezilarli buzilishlar bilan boshqa materiallardan tayyorlangan asl binoning modeli deb atash mumkin.

Bugungi kunda binoda sobiq O‘zbekiston KP MQ nashriyotidan meros bo‘lib qolgan davlat gazeta-jurnallar majmuasi – “Sharq” nashriyot-matbaa aksiyadorlik jamiyati joylashgan.