Toshkent davlat sirki

Toshkent davlat sirki SSSRda qurilgan eng yirik sirklardan biri bo'lib, 3000 tomoshabinga mo'ljallangan. II Jahon urushidan keyingi ko'plab boshqa sovet sirklaridan farqli o'laroq, u Moskvada ishlab chiqilgan standart tipologiya bo'yicha emas, balki mahalliy funksional, geologik, seysmik va iqlim sharoitlarini hisobga olgan holda individual loyiha sifatida loyihalashtirilgan.

Toshkent davlat sirki 1962-yildan 1976-yilgacha me'morlar G. Aleksandrovich va G. Masyagin rahbarligida "ToshGiproGor" institutining 1-ustaxonasi tomonidan loyihalashtirilgan. Bu Toshkentda saqlanib qolgan kam sonli sovet modernizm binolaridan biri bo'lib, uning loyihasi 1966-yilgi zilziladan oldin boshlangan, ammo ochilishi 10 yil o'tgach bo'lib o'tgan. Loyihalash paytida sirk Sovet Ittifoqida Moskvadagi Vernadskiy prospektidagi sirkdan keyin ikkinchi o'rinda turgan, uning sig'imi 3000 o'ringa mo'ljallangan, tipik sovet sirklari esa o'rtacha 2000 o'ringa mo'ljallangan bo'lgan.

Bino Xadra maydonida, shaharning ikkita yirik magistrali — Furqat va Navoiy ko'chalari kesishgan joyda muhim shaharsozlik mavqeyini egallaydi. Sirk joylashgan Xadra maydoni dastlab eski shahar chegarasini belgilagan. Sirk shimoli-janubiy yo'nalishdagi asosiy o'q — Furqat ko'chasining boshida strategik joyda joylashgan bo'lib, uning qarama-qarshi tomonida "Xalqlar do'stligi" saroyi joylashgan. Bir o'qning uchlarida joylashgan ikki binoning o'zaro bog'liqligi Toshkentning modernizm rejasining belgilovchi elementi hisoblanadi.

Asosiy pavilion konstruksiyasi po'lat va temir-betondan birgalikda foydalanishga asoslangan. 24 ta monolit temir-beton qovurg'alar fasadga sur'at bag'ishlaydi va diametri 74 metr bo'lgan gumbazni yopib turuvchi yengilroq po'lat fermaga ega bo'lib, uning ostida asosiy tomosha zali va aylana foyening ikki darajasi joylashgan. Nafis beton quyoshdan himoyalovchi qurilma foyening yuqori qismini qamrab olib, osma halqa hosil qiladi, pastki foye esa chuqurlashtirilgan va shaffof shisha fasad bilan o'ralgan. Asosiy dumaloq hajmning yonida uning parkka qaragan shimoliy tomoniga repetitsiya, ma'muriy va yordamchi xonalari bo'lgan pastroq to'rtburchak blok tutashgan.

Bino hali ham o'zining dastlabki vazifasini bajarib kelmoqda. Foyening ayrim qismlari shikastlangan bo'lsa-da, ichki xonalarning aksariyati saqlanib qolgan: to'siqlar, 1-qavatning shisha fasadi, qovurg'alar qoplamasi va shift. Tashqarida ham o'zgarishlar yuz bergan — qovurg'alarning tosh qoplamasi olib tashlanib, suvoq bilan almashtirilgan, tom asl kulrang o'rniga ko'k rangga bo'yalgan. 1980–1990-yillar chegarasida dastlabki loyihaning haqiqiyligiga jiddiy zarar yetkazmagan qisman ishlar amalga oshirilgan. Bino oldidagi keng jamoat maydoni hech qanday o'zgarishlarga uchramagan va uning ko'rinishi 1970-yillardagi loyiha yechimiga mos keladi. Toshkent davlat sirki yodgorlik sifatida davlat muhofazasiga olingan; aniqlangan asosiy xavf — tegishli texnik xizmat mavjud emasligi tufayli degradatsiya xataridir.